Səbuhi Abbasov yazır: Əbədi dostluq, birgə gələcək

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin avqustun 23–24-də Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında münasibətlərin inkişafında növbəti diplomatik səfərdən daha böyük məna daşıyır. Bu səfər Azərbaycan–Özbəkistan əlaqələrinin strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlikdən daha dərin və uzunmüddətli siyasi çərçivəyə keçidini nümayiş etdirdi.

Səfərin ən mühüm nəticəsi Azərbaycan və Özbəkistan arasında “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”nin imzalanması oldu. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev bu sənədi tarixi hadisə kimi qiymətləndirərək onun iki ölkənin əməkdaşlığını dərinləşdirmək və ortaq gələcək qurmaq iradəsinin ifadəsi olduğunu bildirib.

Bu, sadəcə diplomatik sənəd deyil. Müqavilənin siyasi çəkisi ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Özbəkistan artıq münasibətlərini yalnız mövcud maraqlar üzərində deyil, uzunmüddətli strateji baxış üzərində qurduqlarını nümayiş etdirirlər.

Səfərin əsas siyasi mesajı

Daşkənddə Azərbaycan və Özbəkistan Ali Dövlətlərarası Şuranın üçüncü iclasının keçirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu mexanizm iki ölkə arasında əldə olunan razılaşmaların praktiki şəkildə həyata keçirilməsi üçün əsas platformalardan birinə çevrilib.

Başqa sözlə, Bakı ilə Daşkənd arasında münasibətlər artıq yalnız prezidentlərin görüşləri və siyasi bəyanatlarla məhdudlaşmır. Qarşılıqlı investisiyalar, sənaye kooperasiyası, nəqliyyat, enerji, kənd təsərrüfatı, təhsil və digər sahələrdə konkret layihələr formalaşdırılır.

Bu baxımdan səfərin ən diqqətçəkən iqtisadi hədəflərindən biri ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılmasıdır. Bunun üçün ayrıca yol xəritəsinin qəbul edildiyi açıqlanıb.

Azərbaycan–Özbəkistan əməkdaşlığı iqtisadi xəritəni dəyişə bilər

İki ölkənin iqtisadi potensialı və coğrafi mövqeyi əməkdaşlığın yalnız ikitərəfli münasibətlərlə məhdudlaşmamasına imkan verir.

Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyanın mühüm dövlətlərindən biridir. Bu iki coğrafiyanın bir-birinə daha sıx bağlanması Avrasiyanın nəqliyyat və ticarət xəritəsində yeni imkanlar yaradır.

Xüsusilə Orta Dəhliz bu baxımdan mühüm istiqamətdir. Bakı Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Cənubi Qafqaz və daha sonra Avropa bazarları ilə birləşdirən əsas logistika qovşaqlarından biridir. Özbəkistanın bu marşrutda iştirakının genişlənməsi isə dəhlizin iqtisadi əhəmiyyətini daha da artıra bilər.

Səfər çərçivəsində Xəzərdə birgə donanmanın inkişaf etdirilməsi və ayrıca Özbəkistan–Azərbaycan nəqliyyat dəhlizinin yaradılması ideyasının gündəmə gətirilməsi də təsadüfi deyil.

Bu, gələcəkdə Mərkəzi Asiyanın məhsullarının Azərbaycan üzərindən dünya bazarlarına çıxışının genişlənməsi, Azərbaycanın isə Özbəkistan və digər region ölkələri ilə ticarət imkanlarının artması deməkdir.

500 milyon dollarlıq investisiya potensialı

Əməkdaşlığın başqa mühüm istiqaməti investisiyadır.

Ali Dövlətlərarası Şuranın iclasında birgə investisiya mexanizmlərinin daha fəal işlədilməsi və mövcud 500 milyon dollarlıq vəsaitin sürətlə layihələrə yönəldilməsi məsələsi vurğulanıb.

Bu vəsaitin düzgün istiqamətləndirilməsi sənaye, energetika, kənd təsərrüfatı, tikinti, maliyyə, geologiya və digər sahələrdə yeni birgə layihələrin yaranmasına şərait yarada bilər.

Beləliklə, Bakı–Daşkənd münasibətləri siyasi müttəfiqlikdən iqtisadi müttəfiqliyə doğru da inkişaf edir.

“Azərbaycan” parkı və Nizami Gəncəvi Universiteti – qardaşlığın simvolik tərəfi

Səfərin diqqətçəkən məqamlarından biri Yeni Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması, digər mühüm hadisə isə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni kampusunun açılışı oldu.

Bu layihələr münasibətlərin yalnız iqtisadi və siyasi xarakter daşımadığını göstərir.

Azərbaycan və Özbəkistan arasında ortaq tarix, mədəniyyət, dilə yaxınlıq və mənəvi bağlar əsrlər boyu mövcud olub. Bu əlaqələrin təhsil və mədəniyyət layihələri ilə möhkəmləndirilməsi isə gələcək nəsillər arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsinə xidmət edir.

Buxara mərhələsi də təsadüfi deyildi

Prezident İlham Əliyevin səfər proqramının Buxara ilə davam etdirilməsi də xüsusi simvolik məna daşıyırdı. İki ölkə prezidentlərinin qədim şəhərin tarixi abidələri ilə tanış olması Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin yalnız bu günə deyil, ortaq sivilizasiya və tarixə söykəndiyini nümayiş etdirirdi.

Bu səfər Azərbaycan üçün nə deməkdir?

Azərbaycanın son illərdə Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini sistemli şəkildə genişləndirməsi xarici siyasətin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilib. Özbəkistanla münasibətlərin daha yüksək mərhələyə çıxarılması isə bu strategiyanın ən mühüm nəticələrindən biridir.

Burada Azərbaycanın üstünlüyü ondan ibarətdir ki, ölkəmiz həm Mərkəzi Asiya ilə tarixi və mədəni bağlara malikdir, həm də Xəzər üzərindən Avropaya çıxış imkanları yaradan mühüm nəqliyyat infrastrukturu formalaşdırıb.

Özbəkistan isə böyük əhali, sənaye və istehsal potensialına malik Mərkəzi Asiyanın aparıcı dövlətlərindən biridir.

Bu iki imkanın birləşməsi Bakı ilə Daşkənd arasında əməkdaşlığı regional əhəmiyyət daşıyan layihələrə çevirə bilər.

Nəticə

İlham Əliyevin Özbəkistana son dövlət səfərini yalnız Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil.

Daşkənddə imzalanan “Əbədi dostluq haqqında Müqavilə”, 1 milyard dollarlıq ticarət hədəfi, 500 milyon dollarlıq investisiya mexanizmi, Orta Dəhliz üzrə planlar, yeni sənaye layihələri və humanitar təşəbbüslər iki ölkənin münasibətlərinin artıq regional xarakter almağa başladığını göstərir.

Bu səfərin ən böyük siyasi mesajı isə bəlkə də budur: Bakı və Daşkənd artıq yalnız dost və strateji tərəfdaş deyil, Avrasiyanın dəyişən geosiyasi və iqtisadi mənzərəsində bir-birinin imkanlarını tamamlayan iki mühüm müttəfiqdir.

Daşkənddə imzalanan sənədlər bugünün münasibətlərini rəsmiləşdirməklə yanaşı, sabahın əməkdaşlıq xəritəsini də müəyyənləşdirir. Bu mənada Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana səfəri Azərbaycan diplomatiyasının Mərkəzi Asiya istiqamətində mühüm strateji addımlarından biri kimi tarixə düşə bilər.