İran hadisələri fonunda Azərbaycanın təhlükəsizlik strategiyası-TƏHLİL

Yaxın Şərqdə son dövrlərdə müşahidə olunan hərbi-siyasi gərginliklər regional təhlükəsizlik sistemini köklü şəkildə dəyişdirir və bu dəyişikliklər Cənubi Qafqaza da birbaşa təsir göstərir. Xüsusilə İran ilə İsrail arasında artan qarşıdurma, regionda proksi müharibələrin genişlənməsi və enerji marşrutları uğrunda rəqabətin dərinləşməsi yeni geosiyasi reallıqlar formalaşdırır. Bu kontekstdə Azərbaycanın xarici siyasəti və təhlükəsizlik strategiyası xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Azərbaycan coğrafi baxımdan həssas bir məkanda yerləşir. Ölkə həm Yaxın Şərq, həm Rusiya, həm də Avropa ilə kəsişmə nöqtəsindədir. Bu səbəbdən Yaxın Şərqdə baş verən hər bir eskalasiya Azərbaycanın təhlükəsizlik mühitinə dolayı və ya birbaşa təsir göstərə bilər. İranla uzun dövlət sərhədinin mövcudluğu Bakını bu proseslərə qarşı daha diqqətli və ölçülü siyasət yürütməyə vadar edir. Tehranla münasibətlərdə qarşılıqlı iqtisadi və nəqliyyat maraqları qorunsa da, Azərbaycan öz ərazisinin hər hansı regional qarşıdurma üçün platformaya çevrilməsinə imkan verməmək prinsipini əsas tutur.
Digər tərəfdən, Azərbaycanın İsraillə strateji əməkdaşlığı enerji ixracı, müdafiə sənayesi və yüksək texnologiyalar sahəsində mühüm rol oynayır. Bu əməkdaşlıq ölkənin hərbi-texniki potensialını gücləndirir və müdafiə qabiliyyətini artırır. Lakin bu balansın qorunması xüsusi diplomatik həssaslıq tələb edir, çünki Bakı eyni zamanda İranla da münasibətləri kəskin qarşıdurma müstəvisinə keçirmək istəmir.
Azərbaycanın xarici siyasətində balanslaşdırma yalnız Yaxın Şərq aktorları ilə məhdudlaşmır. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri ölkənin təhlükəsizlik arxitekturasında əsas dayaqlardan biridir. Eyni zamanda Rusiya ilə münasibətlər regional sabitlik və iqtisadi əlaqələr baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Avropa ilə enerji əməkdaşlığının genişlənməsi isə Azərbaycanın qlobal enerji təhlükəsizliyində rolunu artırır və ona əlavə geosiyasi dəyər qazandırır.
Yeni geosiyasi reallıqlar fonunda Azərbaycanın qarşısında həm risklər, həm də imkanlar mövcuddur. Risklər arasında sərhəd təhlükəsizliyinin zəifləməsi, ideoloji təsirlərin artması və böyük güclər arasında seçim təzyiqi yer alır. İmkanlar isə enerji ixracının şaxələndirilməsi, Orta Dəhliz kimi nəqliyyat layihələrinin strateji əhəmiyyətinin artması və diplomatik vasitəçilik potensialının genişlənməsi ilə bağlıdır.
Nəticə etibarilə, Yaxın Şərqdə artan gərginlik Azərbaycanın təhlükəsizlik strategiyasını daha çevik və praqmatik etməyə məcbur edir. Balanslaşdırılmış siyasət modeli Bakıya həm regional qarşıdurmalardan yayınmağa, həm də milli maraqlarını qorumağa imkan verir. Mövcud şəraitdə əsas prioritet – suverenliyin və sabitliyin qorunması, eyni zamanda çoxvektorlu diplomatiya vasitəsilə geosiyasi manevr imkanlarının saxlanılmasıdır.

Aygül Fərzəliyeva,

politoloq