Son illərdə süni intellekt texnologiyaları gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Axtarış sistemlərindən tutmuş mətn yazan proqramlara, səsli köməkçilərdən şəkil yaradan alətlərə qədər bir çox sahədə insanlara sürətli və rahat həllər təqdim olunur. Bu rahatlıq isə təkcə iş üsullarını deyil, insanların düşünmə tərzini də dəyişməyə başlayıb.
Əvvəllər bir məlumatı əldə etmək üçün kitablar vərəqlənir, müxtəlif mənbələr müqayisə edilir və nəticə çıxarılırdı. Bu proses insanın analitik düşünməsini və yaddaşını aktiv saxlayırdı. Süni intellekt dövründə isə sual verilir və cavab saniyələr içində hazır olur. Nəticədə düşünmə prosesinin bir hissəsi texnologiyaya ötürülür. Bu, vaxt qazandırsa da, tənqidi düşünmə və dərin analiz bacarıqlarının zəifləməsi riskini yaradır.
Araşdırmalar göstərir ki, avtomatik sistemlərdən tez-tez istifadə edən insanlarda sürətli qərarvermə meyli artır, lakin bu qərarlar bəzən kifayət qədər dərin düşünülmədən verilir. Xüsusilə gənclər arasında hazır cavaba öyrəşmək səbəbindən səbr, uzunmüddətli diqqət və mənbə araşdırması vərdişləri zəifləyə bilər.
Bununla yanaşı, süni intellekt fərdi öyrənmə tərzlərini dəyişir. İnsanlar artıq standart məlumatı əzbərləməkdənsə, fərdi ehtiyaclara uyğun izah və materiallara üstünlük verirlər. Bu isə düşünməni daha çevik, lakin eyni zamanda daha asılı hala gətirir.
Nəticə etibarilə, süni intellekt insanların düşünmə tərzini dəyişir, amma bu dəyişiklik nə tam müsbət, nə də tam mənfidir. Hər şey ondan necə istifadə olunmasından asılıdır. Əgər süni intellekt düşünmənin əvəzi kimi yox, düşünməni gücləndirən vasitə kimi qəbul edilərsə, insan zehni daha məhsuldar və yaradıcı ola bilər. Əks halda, hazır cavaba bağlılıq düşünmə bacarıqlarının passivləşməsinə gətirib çıxara bilər.
Cavid Vəkilov