Prezident İlham Əliyev yanvarın 5-də yerli televiziya kanallarına verdiyi müsahibədə toxunduğu əsas mövzulardan biri də illərdir ABŞ–Azərbaycan münasibətlərinə təsir göstərən 907-ci düzəliş oldu. Dövlətimizin başçısı ABŞ-da fəaliyyət göstərən anti-Azərbaycan qüvvələrin və erməni lobbisinin təsiri nəticəsində qəbul edilən bu düzəlişin Vaşinqtonla Bakı arasında genişmiqyaslı münasibətlərin qurulmasına uzun illər maneə yaratdığını qeyd etdi. Prezident artıq bu məhdudiyyətin aradan qaldırıldığını vurğuladı.
“Bunun, təbii ki, iki əsas səbəbi var: birincisi, Ermənistan–Azərbaycan müharibəsinin rəsmən sona çatması, ikincisi isə Amerikada Prezident Tramp administrasiyasının hakimiyyətdə olması. Bu administrasiya çox praqmatik, çox peşəkar və Amerikanın milli maraqlarının nə olduğunu çox yaxşı bilən üzvlərdən ibarətdir – Prezident başda olmaq şərti ilə”, – deyə İlham Əliyev bildirib.
Prezident İlham Əliyev özünün də iştirakı ilə Ağ Evdə keçirilən mərasimdə Prezident Donald Trampın 907-ci düzəlişə son qoymasının rəmzi məna daşıdığını da ifadə edib.
Ümumiyyətlə, 907-ci düzəliş 1992-ci ilin oktyabrında, Əbülfəz Elçibəyin prezidentliyi dövründə ABŞ Konqresi tərəfindən qəbul edilib, bununla da Azərbaycana birbaşa dövlət yardımı qadağan olunub. Düzəlişin qəbulunda keçmiş dövlət katibi Con Kerri, konqresmen Veyn Ovens və keçmiş prezident Co Bayden fəal rol oynayıblar və sənəd 1993-cü ildən tətbiq olunmağa başlayıb. Təəssüf ki, dövrün Azərbaycan hakimiyyətinin təcrübəsiz və uzaqgörənlikdən məhrum addımları erməni lobbisinin işinə yaradı və yuxarıda adı çəkilən şəxslərin təsiri ilə 907-ci düzəliş qəbul edildi. Doğrudur, 2002-ci ildən etibarən müvəqqəti olaraq dondurulan bu düzəliş Bayden administrasiyası dövründə yenidən tətbiq olundu.
Prezident İlham Əliyevin gündəmində hazırda bu məsələnin prioritet təşkil etdiyini demək olar. Xüsusilə indiki şərtlər və reallıqlar dəyişib. Ölkə başçısı bu reallıqları dəqiq oxuyur və hesab edirəm ki, lazım olan addımları atır. Düzdür, yenə də 907-ci düzəlişin tam ləğvi olduqca çətin prosesdir, lakin bu məsələdə müsbət nəticənin əldə ediləcəyinə inanıram.
Ümumilikdə, ABŞ üçün dəyişməz olan yeganə prinsip milli maraqlardır. Ağ Evin xarici siyasətində dövlətlər və liderlər dost və ya düşmən kateqoriyalarına görə deyil, maraqlar kontekstində dəyərləndirilir. Bu maraqlar dəyişdikcə münasibətlər də dəyişir. Məsələn, Bayden administrasiyası dövründə ABŞ–Azərbaycan münasibətlərində ciddi soyuqluq müşahidə olunurdu, Tramp dönəmində isə bu münasibətlər xeyli yaxşılaşmışdı.
ABŞ-la münasibətləri balanslı şəkildə saxlamaq, maraqlar çərçivəsində qarşılıqlı əlaqələr formalaşdırmaq yüksək siyasi bacarıq, diplomatik çeviklik və uzaqgörənlik tələb edir. Bunu isə tarixdə çox az sayda lider və ölkə bacarıb. Prezident İlham Əliyev hazırda bunu bacaran nadir liderlərdəndir. Onun Donald Tramp ilə müsbət əlaqələri var. Ölkə başçısı ABŞ lideri münasibətləri qarşılıqlı hörmətə və praqmatik əməkdaşlığa əsaslanan əlaqələr kimi qiymətləndirir. Hesab edirəm ki, hər iki lider beynəlxalq münasibətlərdə açıq mövqeyi, iqtisadi maraqlara üstünlük verən siyasəti və enerji təhlükəsizliyi məsələlərinə realist yanaşması ilə seçilir. Məhz bunun nəticəsi olaraq, 907-ci düzəlişin tam ləğvi gələcək perspektivdə bizi gözləyən uğurlardan biri ola bilər.
907-ci düzəlişin aradan qaldırılması Azərbaycan üçün həm siyasi, həm də iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından bir sıra mühüm müsbət nəticələr vəd edir. Bu addım ilk növbədə ABŞ–Azərbaycan münasibətlərində uzun illər mövcud olmuş hüquqi və siyasi məhdudiyyətlərin aradan qalxması deməkdir. Nəticədə ikitərəfli əməkdaşlıq daha bərabərhüquqlu və institusional əsasda inkişaf edə bilər.
Düzəlişin ləğvi ABŞ-ın Azərbaycana birbaşa dövlət yardımı göstərməsinə tam hüquqi imkan yaradar. Bu isə xüsusilə təhlükəsizlik, sərhədlərin mühafizəsi, terrorla mübarizə, enerji infrastrukturlarının qorunması və hərbi-texniki əməkdaşlıq sahələrində yeni imkanlar yaradar. ABŞ-ın bu istiqamətlərdə dəstəyi Azərbaycanın regional təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
Eyni zamanda, 907-ci düzəlişin aradan qaldırılması Azərbaycanın beynəlxalq imicinə də müsbət təsir göstərər. Bu, Vaşinqtonun Bakıya münasibətdə daha balanslı və ədalətli mövqe tutduğunu nümayiş etdirər, ölkənin etibarlı tərəfdaş statusunu gücləndirər. Belə bir qərar ABŞ şirkətləri üçün də Azərbaycanda investisiya mühitini daha cəlbedici edər, xüsusilə enerji, nəqliyyat, yaşıl enerji və yüksək texnologiyalar sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsinə şərait yaradar.
Bundan əlavə, düzəlişin ləğvi regionda formalaşan yeni geosiyasi reallıqlar fonunda ABŞ-ın Cənubi Qafqazda daha aktiv və konstruktiv rol almasına imkan verər. Beləliklə Azərbaycanın regional layihələrdə, o cümlədən enerji və nəqliyyat dəhlizlərində mövqeyi daha da möhkəmlənər, ölkənin beynəlxalq təsir imkanlarını artırar.
Müəllif: Turan Rzayev,politoloq