3 Oktyabr 1993-cü il: Müasir Azərbaycan Dövlətçiliyinin Tarixi Dönüş Nöqtəsi

3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində sadəcə növbəti prezident seçkilərinin keçirildiyi gün deyil. Bu tarix ölkənin xaosdan, daxili çəkişmələrdən və müstəqilliyini itirmək təhlükəsindən qurtularaq sabitlik, inkişaf və güclü dövlət quruculuğu mərhələsinə qədəm qoyduğu taleyüklü dönüş nöqtəsidir.

Seçkilər Ərəfəsində İctimai-Siyasi Şərait

1990-cı illərin əvvəllərində müstəqilliyini yenidən bərpa etmiş Azərbaycan olduqca ağır böhranla üz-üzə qalmışdı. İdarəetmədəki səriştəsizlik, siyasi anarxiya, iqtisadiyyatın çökməsi və Qarabağda hərbi uğursuzluqlar ölkəni vətəndaş müharibəsi həddinə gətirmişdi. 1993-cü ilin İyun böhranı (Gəncə hadisələri) dövlətin varlığını ciddi şəkildə sual altına qoydu.Belə bir kritik məqamda xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Heydər Əliyev, ilk növbədə, ölkədəki parçalanmanın qarşısını aldı. 3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən ümumxalq seçkilərində Heydər Əliyevin seçicilərin 98.8%-nin səsini qazanaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilməsi xalqın ona olan sonsuz inamının və siyasi iradəsinin təzahürü idi.

 Prezident Seçilməsinin Strateji və Tarixi Əhəmiyyəti

Heydər Əliyevin 3 oktyabr seçkilərindəki qələbəsi Azərbaycanın gələcək taleyini müəyyənləşdirən bir neçə əsas istiqamətdə dərin tarixi əhəmiyyətə malikdir:

Dövlət Müstəqilliyinin Əbədiləşdirilməsi: XX əsrin əvvəlində yaradılmış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 23 ay yaşaya bildiyi halda, 1990-cı illərdə yenidən qazanılan müstəqilliyin də eyni taleyi yaşamaq təhlükəsi var idi. Heydər Əliyevin prezident seçilməsi ilə bu təhlükə neytrallaşdırıldı və müstəqillik dönməz xarakter aldı.

Siyasi Sabitliyin və Hüquqi Dövlətin Bərqərar Olunması: Qanunsuz silahlı dəstələr ləğv edildi, dövlət çevrilişi cəhdlərinin qarşısı alındı. 1995-ci ildə müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyasının qəbul edilməsi və demokratik təsisatların formalaşdırılması hüquqi dövlət quruculuğunun təməlini qoydu.

“Əsrin Müqaviləsi” və İqtisadi Dirçəliş: Ölkədə sabitliyin bərpa olunması xarici investorların inamını artırdı. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin Müqaviləsi” Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyinin təməlini qoydu və ölkəni qlobal enerji xəritəsinin əsas oyunçularından birinə çevirdi.

Mütəşəkkil Ordunun Qurulması: 1994-cü ilin mayında atəşkəs sazişinin (Bişkək protokolu) imzalanması ölkəyə nəfəs dərmək və pərakəndə dəstələrdən peşəkar, nizami orduya keçid etmək imkanı verdi. Modern hərbi quruculuq prosesinin əsası məhz bu dövrdə qoyuldu.

Balanslaşdırılmış Xarici Siyasət: Azərbaycan beynəlxalq təcriddən çıxarıldı. Şərq və Qərb arasında balansa söykənən, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət kursu ölkənin beynəlxalq aləmdə nüfuzunu sürətlə artırdı.

Zəfərə Aparan Yolun Başlanğıcı

3 oktyabr 1993-cü il seçkiləri sadəcə həmin dövrün siyasi böhranını həll etmədi, həm də gələcək böyük uğurların strateji bazasını formalaşdırdı. Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi inkişaf strategiyası, iqtisadi qüdrət və ordu quruculuğu xətti növbəti illərdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirildi.Məhz 1993-cü ildə qoyulmuş möhkəm təməl 2020-ci ildə 44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan Tarixi Zəfərin və ölkənin ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunmasının başlıca şərti oldu.

   Konkret desək, 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan tarixinə milli qurtuluşun, siyasi sabitliyin və dövlətçilik ənənələrinin bərpasının rəmzi kimi həkk olunub. Bu tarix müasir, güclü və suveren Azərbaycan Respublikasının faktiki banilik günüdür.

Aygün Qasımova,

Yevlax şəhər Heydər Əliyev Mərkəzinin direktoru, Mingəçevir Dövlət Universitetinin müəllimi